Karides akvaryumu kurulumu: cüce karides tankı adım adım

Cüce karides tankı, balık tankından daha küçük ama daha az affedicidir. Karidesler amonyağa, nitrite, bakıra ve bitkilerle gelen tarım ilaçlarına balıklardan çok daha duyarlıdır, kabuk değiştirirken savunmasız kalır ve çoğu balığın gözünde yemdir. Buna karşılık olgun, bitkili ve kararlı bir tankta kendi kendine çoğalan bir koloniye dönüşürler. Bu rehber Neocaridina ile Caridina arasındaki farkı, tankın nasıl kurulacağını, olgun tank şartını, bakır tehlikesini, karidesle yaşayabilen ve yaşayamayan balıkları ve koloninin nasıl kurulacağını anlatıyor.

Neocaridina mı, Caridina mı?

Akvaryumda en sık bakılan cüce karidesler iki cinse ayrılır ve su istekleri belirgin biçimde farklıdır.

Neocaridina. Red cherry karides (Neocaridina davidi) ve onun sarı, mavi, turuncu, siyah renk formları bu gruptadır. Practical Fishkeeping yazarı Gabor Horvath, rengi ne olursa olsun bütün N. davidi formlarının aynı suyu istediğini ve oldukça az şey beklediğini yazar. Neocaridina yeni başlayanlar için önerilen gruptur.

Caridina. Kristal kırmızı karides ve arı karidesleri (bee shrimp) daha serin, daha yumuşak ve daha asidik su ister. Horvath'a göre zor değildir ama Neocaridina kadar esnek de değildir. Sulawesi karidesleri, örneğin kardinal karides, yumuşak ama alkali ve çok sıcak su gibi birbiriyle çelişen koşullar istediği için yeni başlayanlara önerilmez.

Kaynakların verdiği bakım değerleri şöyle:

	Neocaridina (red cherry)	Caridina (kristal kırmızı, arı karidesi)
Sıcaklık	18–26°C (Horvath); 18–28°C'ye dayanır, en iyisi 21–26°C (Dunn)	18–23°C (Horvath)
pH	6,5–8,0	6,0–6,8 (Horvath); 6,5–7,0 (Monks)
Genel sertlik (GH)	8–18°dH (Horvath); 5–15°dH (Monks)	Yaklaşık 5°dH (Horvath); 2–5°dH (Monks)
Karbonat sertliği (KH)	5–15°dKH	0–2°dKH
Musluk suyu	Klorsuzlaştırılmış musluk suyu çoğu zaman uygun	Genellikle RO suyu ve mineral takviyesi gerekir

Değerler yazardan yazara biraz oynuyor; tabloda iki kaynağın farklı olduğu yerlerde ikisi de yazıldı. Ortak mesaj net: Neocaridina orta sertlikte, nötre yakın suda rahat eder; Caridina yumuşak ve hafif asidik su ister. Horvath ayrıca toplam çözünmüş madde (TDS) değerinin tek başına yanıltıcı olabileceğini, deneyimli üreticilerin GH ve KH'yi doğru tutmaya odaklandığını yazar.

Amano karidesi. Amano karidesi (Caridina multidentata) cüce karideslerden iridir ve topluluk tanklarının yosun temizleyicisidir. Nathan Hill'e göre 18–27°C'ye dayanır, kabuk değiştirebilmesi için GH 6°dH'nin altına düşmemelidir, pH 6,0'ın altında zorlanır ve 7,5'e kadar sorunsuz yaşar. Tuza hiç dayanıklı değildir: Hill, tonik olarak kullanılan litrede 3 gramlık tuzun bile öldürücü olabileceğini yazar. 5 cm'ye kadar büyür ve dört yıla kadar yaşayabilir. Tropica'nın yosun yiyici testinde amano, red cherry karidesinden yaklaşık altı kat, gram başına bile iki kat verimli çıkmıştır; Tropica yeni kurulan bitkili tanklarda 5 litreye bir amano önerir.

Tank ve ekipman

Boyut. Practical Fishkeeping'e yazan Ade Dunn, iyi bitkilendirilmiş ve filtresi yeterli olmak şartıyla Neocaridina'nın 15 litrelik tanklarda bakılabildiğini, daha küçüğünün uygun olmadığını yazar; altı karides kısa sürede yüze çıkabilir. Yine de büyük tank daha güvenlidir, çünkü sıcaklık ve su kalitesindeki ani değişimler küçük su hacminde çok daha hızlı olur. Neale Monks kaba bir ölçü olarak litre başına iki karides verir.

Filtre. Yavru karidesler bir milimetre kadardır ve motorlu filtrelerin girişine kolayca çekilir. Dunn ve Horvath hava ile çalışan sünger filtreyi ya da tankın bir köşesini sünger levhayla ayıran "Hamburg mat" filtresini önerir; bu süngerler aynı zamanda yavruların otladığı bir yüzeydir. Motorlu filtre kullanılacaksa girişi ince gözenekli süngerle ya da naylon çorapla kapatılır.

Zemin. Horvath, Neocaridina için kum önerir; karidesler kumu eşeleyerek yem arar, koyu renkli kum renklerini de belirginleştirir. İnşaat kumu kireç taşı içerebileceği için kullanılmaz. Zemin 2 cm'den derin olmamalıdır; kalın ve sıkışan zeminlerde zararlı gazlar birikebilir. Caridina için ise pH'ı uzun süre düşük ve kararlı tutan özel karides toprakları kullanılır. Horvath bu aktif toprakların bir kısmının ilk haftalarda amonyak saldığını, bu yüzden tankın karides konmadan önce tamamen olgunlaştırılması gerektiğini vurgular.

Taş ve dekor. Kireç içeren taşlar suyu sertleştirir. Horvath'ın önerdiği basit test: taşın üzerine beyaz sirke damlatmak; köpürüyorsa kireç vardır ve kullanılmamalıdır. Aynı test kum için de yapılabilir.

Bitki ve yosun. Dunn, bitkilerin ve yosunun karides tankında süs değil, gereklilik olduğunu yazar: yüzeylerinde karidesin asıl besini olan yosun, bakteri ve mikroorganizma tabakası (biyofilm) oluşur, kabuk değiştiren karidesler de aralarında saklanır. Java yosunu bu iş için en yaygın seçenektir. Bitkili düzen için bitkili akvaryum rehberine bakabilirsin.

Isıtıcı. Horvath ve Monks, Sulawesi karidesleri dışında Neocaridina ve Caridina türlerinin çoğu evde oda sıcaklığında rahat ettiğini, soğuk bir odada ya da yıl boyu üreme isteniyorsa ısıtıcı kullanılabileceğini yazar. Horvath, bazı üreticilerin tanklarını kışın 16°C'nin altına bıraktığını, karideslerin bu dönemde üremeye ara verip baharda yeniden başladığını not eder.

Olgun tank şartı

Karides tankı kurulduktan hemen sonra karides konmaz. Dunn'a göre cüce karidesler için en küçük amonyak izi bile öldürücüdür ve nitrite de dayanıksızdırlar; bu yüzden yalnızca filtresi tamamen olgunlaşmış tanklara konmalıdırlar. Olgunluğun ikinci anlamı da vardır: yeni doğan karidesler tanktaki mikroskobik canlılarla beslenir. Dunn, yeni bir tankta bu canlıların yeterince bulunmadığını ve üreme denemelerinin başarısız olmasının sık nedenlerinden biri olduğunu yazar. Neale Monks da önce red cherry ile başlamayı, tank birkaç ay çalışıp yosun ve mikroorganizma tabakası oluştuktan sonra daha hassas arı karideslerine geçmeyi önerir.

Olgunlaşma sürecinin nasıl izleneceği azot döngüsü rehberinde adım adım anlatılıyor. Tropica'nın bitkili tanklar için verdiği "yosun yiyicileri erken ekle" önerisi amano gibi dayanıklı türler içindir; cüce karides kolonisi kuracaksan test kitinde amonyak ve nitritin sıfır okunmasını beklemek gerekir.

Bakır ve diğer zehirler

Karides tankının en büyük tehlikesi dışarıdan gelen kimyasallardır.

Bakır. Nathan Hill'in açıkladığı gibi karideslerin kanı oksijeni, demir içeren hemoglobin yerine bakır içeren hemosiyaninle taşır. Bakırlı ilaçlar bu kanın işlevini bozar ve karidesleri öldürür. Balık ilaçlarının bir kısmı, salyangoz öldürücüler ve bazı yosun önleyiciler karidesi öldürecek kadar bakır içerebilir. Neale Monks bakırın yanında formalinli ilaçların da karidesler için öldürücü olduğunu yazar; balığın tedavi edilmesi gerekirse karidesler başka bir tanka alınmalı ya da balık ayrı bir hastane tankında tedavi edilmelidir.

Gübre ve yemlerdeki eser bakır. Burada kaynaklar tam örtüşmüyor. Ade Dunn, bitki gübrelerinde ve yemlerde bulunan çok küçük bakır miktarlarının genellikle zararsız olduğunu, ama musluk suyunda da bakır varsa ya da gübre fazla verilirse sorun çıkabileceğini yazar. Nathan Hill ise gübrelerin fazlasının amano karideslerinde sorun yarattığına dair güvenilir bir kanıt bilmediğini belirtir; Tropica da kendi gübrelerinin karides tanklarında güvenle kullanılabildiğini söyler. Temkinli yol, gübreyi etiketteki dozun altında tutmaktır.

Yeni bitkiler. Horvath, ithal bitkilerin bir kısmının karidesleri öldüren böcek ilaçlarıyla (buprofezin, imidakloprid, triklorfon) işlem gördüğünü, bu kalıntıların haftalarca suda çıkmayabildiğini yazar. En güvenli seçenekler laboratuvarda üretilmiş (in vitro, doku kültürü) bitkiler ya da başka karides tanklarından gelen bitkilerdir. Dunn, salyangoz ilacıyla işlem görmüş olabilecek her yeni bitkinin iyice ıslatılıp durulanmasını önerir.

Evdeki kaynaklar. Horvath oda kokularını, pire spreylerini ve sigara dumanındaki nikotini de riskler arasında sayar. Dunn ve Hill, yeni tesisatlarda bakır borulardan ya da sıcak su deposundan gelen suyun bakır taşıyabileceğini not eder; su değişiminde sıcak musluk suyu kullanılmamalıdır. Neale Monks'a göre yosun öldürücülerin en az bir kısmı etiketinde kabuklular için zehirli olduğunu yazar; etiketinde açıkça "karidese güvenli" yazmayan ürün zehirli kabul edilmelidir.

Hill'e göre zehirlenen karides saydamken beyaza ya da pembeye döner, dengesini kaybeder, sonra dipte hareketsiz kalır. Tedavisi yoktur; tek yol önlemektir.

Karidesle yaşayan ve yaşayamayan balıklar

Pek çok balık ağzına sığan her şeyi yer. Practical Fishkeeping'de Nathan Hill'in sınıflandırması şöyle:

• Karidesi mutlaka yiyenler: Tüm çiklitler (melek balığı, diskus ve cüce çiklitler dahil), japon balığı, iri gökkuşağı balıkları, iri guramiler, dikenli yılan balıkları, iri canlı doğuranlar ve çoğu botia. Hill, iri tetra ve barbusları da bu gruba katar.
• Yetişkine dokunmayıp yavruyu yiyebilenler: Lepistes, rasboralar, küçük danyolar, kuhli, kalem balıkları, palyaço killi, corydoraslar ve beyaz bulut dağ balığı. Bol saklanma yeri ve iyi beslenen balıklarla kayıp azalır.
• Kumar olanlar: Hill'e göre beta ve cüce balon balığı bireye göre değişir; bazısı karideslere hiç dokunmaz, bazısı koloniyi birkaç günde bitirir.
• En güvenliler: Otocinclus ve yakın akrabaları gibi yosunla beslenen küçük vantuz ağızlı kedi balıkları. Ade Dunn otocinclusu yeni doğmuş karideslere bile güvenli sayar. Hill, ağzı çok küçük olan Boraras rasboralarını da iyi bir seçenek olarak gösterir. Neale Monks'a göre pirinç balıkları (medaka) da karideslere tehdit oluşturmaz.

Atlasta bu ayrım tür kartlarındaki "karides yer" bayrağıyla işaretlidir. Otocinclus, sivrisinek rasbora, medaka ve cüce corydoras bu bayrağı taşımaz; melek balığı, beta ve lepistes taşır. Uyumluluk aracında türleri seçip "Tankta cüce karides olacak" kutusunu işaretlediğinde araç karides yiyen türleri uyumsuz olarak gösterir.

Uyumluluk aracıSeçtiğin türler birlikte yaşar mı? Gerekçeli sonuç ve ortak su aralığı.

Hill'in bir hatırlatması daha var: balıklı bir tankta karidesler daha çok saklanır, daha az ürer ve yem yarışında geri kalır. Balıklar için yapılan büyük ve sık su değişimleri de karideslerde erken kabuk değiştirmeyi ve ani ölümleri tetikleyebilir. Koloni kurmak asıl amaçsa karidesleri kendi tanklarında tutmak en iyisidir.

Koloniyi kurmak

Başlangıç sayısı. Dunn en az altı karidesle başlamayı önerir, çünkü az sayıda karides ürkek olur ve büyük grup gen havuzunu da genişletir. Monks 6–12 yetişkin ya da bir düzineden fazla karidesle, erkek ve dişi karışık başlamayı önerir. Monks'a göre erkek red cherry karidesler dişilerden belirgin biçimde küçüktür ve balıklı tanklarda daha ürkek davranır.

Üreme. Dunn'a göre Neocaridina'yı üretmek için özel bir şey yapmak gerekmez; sağlıklı karidesler kendiliğinden ürer. Dişi kabuk değiştirdikten kısa süre sonra suya feromon bırakır ve erkekler onu aramaya başlar. Olgunlaşan yumurtalar dişinin sırtında, "eyer" denen renkli bir leke olarak görülür. Döllenen yumurtalar dişinin karnının altındaki yüzücü bacaklara yapışır ve yaklaşık üç hafta ile bir ay arasında taşınır. Yavrular bir milimetre kadardır ve ebeveyn bakımı yoktur; saklanacak yosun ve bitki bu yüzden hayatidir. Yavru bakımının genel ilkeleri için üretim ve yavru bakımı rehberine bakabilirsin.

Renk hatları. Horvath, Neocaridina'nın bütün renk formlarının birbiriyle çiftleştiğini, karışık tanklardaki yavruların birkaç kuşakta yabani tipteki kahverengimsi renge döndüğünü yazar; saf bir renk hattı isteniyorsa tek renk tutulmalı ve rengi zayıf yavrular ayıklanmalıdır. Caridina melezleri ise Horvath'a göre yabani renge dönmez. Neocaridina ile Caridina arasında melezleşme olmaz: Neale Monks iki cinsin yakın akraba olmadığını, yavru verseler bile yavruların yaşayamayacağını yazar.

Ömür. Kaynaklar burada ayrışıyor: Dunn, Neocaridina'nın 12–18 aydan uzun nadiren yaşadığını, Monks tropikal sıcaklıkta 6–12 ay yaşadığını ve yumurtadan itibaren en fazla iki yıla ulaştığını, Horvath ise cüce karideslerin iki yıla kadar yaşadığını yazar. Ortak nokta, tek tek karideslerin ömrünün kısa olduğu ve koloninin sürekliliğinin üremeye bağlı olduğudur. Monks'a göre koloni bir süre sonra tankın yem kapasitesine göre kendiliğinden dengelenir.

Alıştırma

Horvath, özellikle kargoyla gelen karidesler için damla yöntemini önerir. Işıklar kısılır, poşetteki su ve karidesler çalkalanmadan bir kaba alınır; poşet suyu hareketlendirilirse içindeki CO₂ çıkar, pH yükselir ve varsa amonyak daha zehirli hale gelir. Bir hava hortumu ve ayar kıskacıyla tank suyu saniyede bir iki damla hızında kaba damlatılır. Kaptaki su yaklaşık bir saatte üç dört katına çıkınca karidesler ince gözlü bir ağla tanka alınır; kaba ağlar bacaklara dolanır. Poşet suyu tanka dökülmez.

1. Yüzdürme

2. Damla yöntemi

Yöntemin ayrıntıları ve yüzdürme ile karşılaştırması için yeni balık alıştırma rehberine bakabilirsin.

Beslenme ve günlük bakım

Matt Clarke, Caridina ve Neocaridina karideslerinin ağırlıklı olarak yosunla beslendiğini, yosun tabletlerini, pul yem kırıntılarını ve yumuşak yapraklı bitkileri de yoklayabildiğini yazar. Dunn, balıklarla birlikte tutulan karideslerin artıklarla yetinebildiğini, karides tankında ise hedefli besleme gerektiğini belirtir. Az ve seyrek beslemek, yenmeyen yemi almak su kalitesini korur. Dunn'a göre kabuk değiştirme sorunlarında kalsiyum ve iyot eksikliği rol oynayabilir; karides yemlerinin çoğu bu yüzden deniz yosunu gibi kaynaklardan iyot ve kalsiyum içerir. Hill, kabuk değiştirdikten sonra tankta kalan eski kabuğun karidesler tarafından kemirilmesinde bir sakınca görmez.

Bakım rutini sade ama düzenli olmalıdır. Horvath, karideslerin "temizlikçi" ününe rağmen düzenli zemin temizliğinin şart olduğunu yazar. Hill, gözden kaçan ölü bir salyangozun ya da balığın amonyak artışıyla bütün koloniyi yok edebileceğini hatırlatır. Su değişimleri küçük ve düzenli olmalı, yeni suyun sıcaklığı ve sertliği tankınkine yakın tutulmalıdır. Karidesler yüzeyde toplanıyor ya da filtre çıkışında "sörf yapıyorsa" Dunn'a göre oksijen düşük ya da CO₂ yüksek olabilir; CO₂ verilen bitkili tanklarda dozu CO₂ rehberindeki sınırlara göre ayarlamak gerekir.

Açıklanamayan ölümler için kontrol listesi

Dunn'un sıraladığı olası nedenler:

• Yaşlılık: Yetişkin alınan karidesler zaten yaşlanmış olabilir.
• Bakır: Gübre değişti mi, yeni bitki eklendi mi, su değişiminde sıcak su kullanıldı mı?
• Başarısız kabuk değiştirme: Kalsiyum ya da iyot eksikliği; Hill'e göre GH'nin düşük olması.
• Yüksek CO₂ ya da düşük oksijen: Ölümden önce yüzeyde toplanma.
• Su kalitesinde düşüş: Yeni stok eklendikten ya da filtre temizlendikten sonra küçük bir amonyak artışı.
• Avlanma ve rahatsız edilme: Balıklar ya da iri karidesler.
• Hastalık: Horvath baş ve solungaç çevresinde pamuksu büyüme yapan Vorticella'yı ve gözlerin arasında yaşayan Scutariella solucanlarını en sık iki sorun olarak anar; en iyi önlem, başında beyaz oluşumlar görülen karidesleri hiç satın almamaktır.

Yerde bulunan boş kabuklar ölüm değildir. Horvath'ın ayırt etme kuralı basit: kabuk saydamdır, ölü karides ise renklidir.