Vatozlar (plekolar)
Türkiye'de 'vatoz' denen zırhlı yayın balıkları: ankistrus, pleko, zebra ve otocinclus.
22 tür kartı
Türkiye'de bir akvaryum dükkânında "vatoz" istendiğinde gelen balık, yassı ve kanatlı bir kıkırdaklı balık değil, camın üstüne yapışmış zırhlı bir yayın balığıdır. Bu yerleşik dükkân adı yüzünden iki çok farklı hayvan sık karıştırılır. Bu sayfadaki bütün türler Loricariidae ailesindendir; dünyada genellikle "pleko" ya da "plecostomus" diye bilinirler. Gerçek tatlı su vatozları ise köpekbalıklarının akrabası olan kıkırdaklı balıklardır ve Potamotrygonidae ailesine girer. Onların kemik iskeleti yoktur, kuyruklarında zehirli bir diken taşırlar; bu diken sürekli aşınıp yenilenir ve bir bireyde dörde kadar diken bulunabilir. Yavruları canlı doğar, yalnızca Güney Amerika'nın Atlas Okyanusu'na ve Karayip Denizi'ne dökülen nehirlerinde yaşarlar. Atlastaki "vatoz" kartlarının hiçbiri bu hayvanlarla akraba değildir.
Zırh ve vantuz ağız
Loricariidae, FishBase'e göre binden fazla türüyle yayın balıklarının en kalabalık ailelerinden biri. Kosta Rika ve Panama'dan Güney Amerika'nın içlerine kadar, ovalardan 3000 metreye çıkan hızlı akan derelerde yaşarlar. Gövde kemik plakalarla kaplıdır, ağız altta ve dudaklar vantuz gibidir. Bu ağız, düzensiz bir yüzeye hızlı akıntıda tutunmak zorundadır ama tam bir sızdırmazlık da yapamaz, çünkü balık bu sırada solumaya devam eder. Aynı ağız besin kazır, yuva kazar ve rakiple kavga eder. Çene yapısı türden türe büyük farklılık gösterir ve ne yediğine dair iyi bir ipucu verir. Almanya'da 1980'lerin sonunda henüz bilimsel adı olmayan türleri ayırmak için numara verilmeye başlandı; "L" harfi aileyi temsil eder ve 2010 sonuna kadar 450'yi aşkın L numarası dağıtılmıştı.
Sık yapılan hatalar
En büyük hata, vatozu yosun temizleyicisi diye almak ve boyunu sormamaktır. Sıradan pleko (vatoz kartındaki Pterygoplichthys pardalis ve yakın akrabaları) 5 cm'lik yavru olarak satılır, kısa sürede 20 cm'yi bulur ve yetişkinken 50 cm'yi aşar. Çok yiyip çok kirletir ve yüzlerce litrelik bir tank ister. Evdeki yosun ona yetmez; tabletin yanında her gün sebze verilmelidir. Büyüyen balığı doğaya bırakmak ise ciddi bir çevre sorunudur: başta Pterygoplichthys olmak üzere vantuz ağızlı yayınlar Meksika'dan ABD'ye, Singapur'dan Filipinler ve Vietnam'a kadar pek çok ülkenin sularında istilacı hale geldi. Bir başka hata, odunla beslenen türlere yalnızca kütük bırakmaktır; kraliyet vatozu gibi Panaque türleri çok odun kazır ama ondan besin olarak pek az yararlanır.
Türler arasındaki farklar
Ankistrus ve Pterygoplichthys ince dişli, her şeyi kazıyan genelci türlerdir ve hazır yeme hızla alışır. Zebra vatoz gibi Hypancistrus türleri ise daha az dişlidir ve doğada böcek larvalarıyla beslenir; onlara etli yem gerekir. Zebra vatoz, L046 numarasıyla da bilinir ve Brezilya'dan ihracı yasaktır. Altın nugget vatoz yaklaşık 30 cm'ye ulaşır. Küçük bir tanka pleko arayan biri için Practical Fishkeeping'in de ev akvaryumlarına önerdiği ankistrus ve otocinclus en gerçekçi seçeneklerdir; leopar vatoz ile sıradan pleko ise yalnızca çok büyük tanklara uygundur.
Kaynaklar
- FishBase – Loricariidae (Armored catfishes) aile sayfası
- FishBase – Potamotrygonidae (River stingrays) aile sayfası
- Practical Fishkeeping – Plecs: it's all in the mouth!
- Practical Fishkeeping – The Common plec: A big problem
- Practical Fishkeeping – The popular plecos
- Practical Fishkeeping – Which pleco suits my fish tank?
Vatozlar (plekolar) karşılaştırma tablosu
Sütun başlıklarına tıklayarak sırala; akvaryum hacmine göre süz.
22 tür gösteriliyor
Bilgiler genel bakım rehberi niteliğindedir; hastalık ve olağan dışı durumlarda veteriner hekime veya uzman akvariste danışın.


