İçeriğe geç
Akvaryum Atlası

Vatozlar (plekolar)

Türkiye'de 'vatoz' denen zırhlı yayın balıkları: ankistrus, pleko, zebra ve otocinclus.

22 tür kartı

Türkiye'de bir akvaryum dükkânında "vatoz" istendiğinde gelen balık, yassı ve kanatlı bir kıkırdaklı balık değil, camın üstüne yapışmış zırhlı bir yayın balığıdır. Bu yerleşik dükkân adı yüzünden iki çok farklı hayvan sık karıştırılır. Bu sayfadaki bütün türler Loricariidae ailesindendir; dünyada genellikle "pleko" ya da "plecostomus" diye bilinirler. Gerçek tatlı su vatozları ise köpekbalıklarının akrabası olan kıkırdaklı balıklardır ve Potamotrygonidae ailesine girer. Onların kemik iskeleti yoktur, kuyruklarında zehirli bir diken taşırlar; bu diken sürekli aşınıp yenilenir ve bir bireyde dörde kadar diken bulunabilir. Yavruları canlı doğar, yalnızca Güney Amerika'nın Atlas Okyanusu'na ve Karayip Denizi'ne dökülen nehirlerinde yaşarlar. Atlastaki "vatoz" kartlarının hiçbiri bu hayvanlarla akraba değildir.

Zırh ve vantuz ağız

Loricariidae, FishBase'e göre binden fazla türüyle yayın balıklarının en kalabalık ailelerinden biri. Kosta Rika ve Panama'dan Güney Amerika'nın içlerine kadar, ovalardan 3000 metreye çıkan hızlı akan derelerde yaşarlar. Gövde kemik plakalarla kaplıdır, ağız altta ve dudaklar vantuz gibidir. Bu ağız, düzensiz bir yüzeye hızlı akıntıda tutunmak zorundadır ama tam bir sızdırmazlık da yapamaz, çünkü balık bu sırada solumaya devam eder. Aynı ağız besin kazır, yuva kazar ve rakiple kavga eder. Çene yapısı türden türe büyük farklılık gösterir ve ne yediğine dair iyi bir ipucu verir. Almanya'da 1980'lerin sonunda henüz bilimsel adı olmayan türleri ayırmak için numara verilmeye başlandı; "L" harfi aileyi temsil eder ve 2010 sonuna kadar 450'yi aşkın L numarası dağıtılmıştı.

Sık yapılan hatalar

En büyük hata, vatozu yosun temizleyicisi diye almak ve boyunu sormamaktır. Sıradan pleko (vatoz kartındaki Pterygoplichthys pardalis ve yakın akrabaları) 5 cm'lik yavru olarak satılır, kısa sürede 20 cm'yi bulur ve yetişkinken 50 cm'yi aşar. Çok yiyip çok kirletir ve yüzlerce litrelik bir tank ister. Evdeki yosun ona yetmez; tabletin yanında her gün sebze verilmelidir. Büyüyen balığı doğaya bırakmak ise ciddi bir çevre sorunudur: başta Pterygoplichthys olmak üzere vantuz ağızlı yayınlar Meksika'dan ABD'ye, Singapur'dan Filipinler ve Vietnam'a kadar pek çok ülkenin sularında istilacı hale geldi. Bir başka hata, odunla beslenen türlere yalnızca kütük bırakmaktır; kraliyet vatozu gibi Panaque türleri çok odun kazır ama ondan besin olarak pek az yararlanır.

Türler arasındaki farklar

Ankistrus ve Pterygoplichthys ince dişli, her şeyi kazıyan genelci türlerdir ve hazır yeme hızla alışır. Zebra vatoz gibi Hypancistrus türleri ise daha az dişlidir ve doğada böcek larvalarıyla beslenir; onlara etli yem gerekir. Zebra vatoz, L046 numarasıyla da bilinir ve Brezilya'dan ihracı yasaktır. Altın nugget vatoz yaklaşık 30 cm'ye ulaşır. Küçük bir tanka pleko arayan biri için Practical Fishkeeping'in de ev akvaryumlarına önerdiği ankistrus ve otocinclus en gerçekçi seçeneklerdir; leopar vatoz ile sıradan pleko ise yalnızca çok büyük tanklara uygundur.

Vatozlar (plekolar) karşılaştırma tablosu

Sütun başlıklarına tıklayarak sırala; akvaryum hacmine göre süz.

22 tür gösteriliyor

pH
Altın nugget vatozBaryancistrus xanthellus29,7 cm243 L27–32°C6–83/5Orta
AnkistrusAncistrus cf. cirrhosus12 cm54 L22–26°C6–7,52/5Kolay
Dal vatozu (twig)Farlowella vittata15 cm81 L24–27°C6–71/5Zor
Flaş vatoz (L204)Panaqolus albivermis13 cm120 L25–30°C6,6–7,52/5Kolay
Kamçı kuyruk vatozRineloricaria parva11 cm68 L20–25°C6–7,51/5Kolay
Kar tanesi vatoz (L201)Hypancistrus sp.12 cm243 L26–28°C6,5–7,51/5Orta
Kral kaplan vatoz (L066)Hypancistrus seideli12 cm243 L26–29°C5,8–72/5Orta
Kraliçe arabesk vatoz (L260)Hypancistrus sp.12 cm81 L26–28°C6,4–7,52/5Orta
Kraliyet kamçı vatozSturisomatichthys panamensis20 cm192 L26–29°C6,5–7,52/5Kolay
Kraliyet vatozuPanaque nigrolineatus40 cm648 L25–28°C6,5–7,52/5Orta
L144 ankistrus (mavi gözlü limon)Ancistrus sp.10 cm54 L22–26°C6–7,52/5Kolay
Leopar kaktüs vatoz (L114)Pseudacanthicus cf. leopardus25 cm648 L24–30°C5,5–7,53/5Orta
Leopar kurbağa vatoz (L134)Peckoltia compta12 cm54 L24–28°C5–7,42/5Kolay
Leopar vatozPterygoplichthys gibbiceps50 cm720 L23–27°C6,5–7,52/5Orta
OtocinclusOtocinclus vittatus3,3 cm41 L22–26°C5,5–7,51/5Orta
Palyaço vatoz (L104)Panaqolus maccus10 cm57 L24–28°C6,8–7,52/5Kolay
Şeker çizgili vatoz (L015)Peckoltia vittata15 cm72 L23–26°C5,6–72/5Kolay
Üç fener vatoz (L091)Leporacanthicus triactis24,5 cm243 L24–27°C6–7,62/5Orta
Vatoz (pleko)Pterygoplichthys pardalis50 cm540 L21–26°C6–7,53/5Orta
Yeşil fantom vatoz (L200)Hemiancistrus subviridis20 cm243 L26–30°C6–7,52/5Orta
Yıldızlı ankistrus (L183)Ancistrus dolichopterus10 cm72 L26–28°C5–72/5Orta
Zebra vatozHypancistrus zebra7 cm54 L26–30°C6–7,52/5Orta

Bilgiler genel bakım rehberi niteliğindedir; hastalık ve olağan dışı durumlarda veteriner hekime veya uzman akvariste danışın.