Yeni balık alıştırma: poşetten tanka güvenli geçiş

Yeni bir balığı tanka koymak iki ayrı sınav: önce balığın farklı sıcaklık ve kimyadaki bir suya zarar görmeden geçmesi, sonra beraberinde getirebileceği hastalığın tanktaki diğer balıklara bulaşmaması. İlkinin çaresi sabırlı bir alıştırma, ikincisinin çaresi karantina. Her ikisi de balığı almadan önce başlar.

Almadan önce: tank hazır mı, balık sağlıklı mı?

OATA'nın ilk şartı, tankın gerçekten balık almaya hazır olması: amonyak ve nitrit sıfır olmalı. Döngüsü tamamlanmamış bir tanka gelen balık, alıştırma ne kadar özenli olursa olsun, azot döngüsü rehberinde anlatılan yeni tank sendromuyla karşılaşır. İkinci şart uyum: yeni türün tanktakilerle yaşayıp yaşayamayacağını uyumluluk aracı, tankın yeni bir grubu kaldırıp kaldıramayacağını da stok hesaplayıcı gösterir.

Dükkânda OATA'nın sağlıklı balık tarifi işe yarar: berrak göz, yırtıksız yüzgeç, eksiksiz pul, yara ve şişlik yok, düzgün yüzüş ve sakin solunum. Aynı tankta hasta görünen balık varsa sağlıklı görüneni de almamak gerekir; bazı hastalıklar hiçbir belirti vermeden taşınır.

Dükkândan eve

Balık poşette ne kadar az kalırsa o kadar iyi. RSPCA'nın önerileri pratik:

• Poşette sudan çok hava olmalı; ideal oran üçte iki hava, üçte bir su. Poşet kalabalık olmamalı.
• Havalar soğuksa poşetin kâğıda sarılmasını istemekten çekinme; ani sıcaklık düşüşünü yavaşlatır.
• Eve en kısa yoldan git.

OATA balıkların parlak ışık, aşırı sıcak ya da soğuk, gürültü ve sarsıntıdan kolayca strese girdiğini hatırlatıyor. Poşeti arabanın güneş alan koltuğunda ya da bagajın sıcağında bırakmamak, karanlık bir çanta ya da kutu içinde taşımak bu yüzden işe yarar.

Poşetin içinde neler oluyor?

UF/IFAS'ın süs balığı nakliyesi üzerine yayınları, alıştırmanın neden aceleye getirilmemesi ama gereksiz uzatılmaması gerektiğini de açıklıyor. Yolculuk boyunca poşet suyunda balığın saldığı amonyak ve karbondioksit birikir. Karbondioksit suda karbonik asit oluşturur ve pH'ı düşürür. Düşük pH'ta amonyağın büyük kısmı daha az zehirli amonyum biçiminde kalır; pH yükseldikçe zehirli biçim artar.

Bundan çıkan iki pratik sonuç var:

1. Poşet suyu tanka dökülmez. RSPCA ve OATA balığın kepçeyle aktarılmasını, poşet suyunun atılmasını öneriyor. Bu su, yolculuk boyunca biriken atıkları taşır ve tanka hiçbir yarar sağlamaz.
2. Alıştırma bir "bekleme yarışı" değildir. Poşet suyu karbondioksit yüzünden genellikle tanktan daha asidiktir; tank suyu eklendikçe ya da poşet açılıp gaz kaçtıkça pH yükselir ve biriken amonyak daha zehirli hâle gelebilir. Amaç, sıcaklığı ve su değerlerini kontrollü biçimde yaklaştırıp işi makul sürede bitirmek.

Sıcaklık farkı da ayrı bir risk. UF/IFAS ani sıcaklık değişiminin sıcaklık şokuna yol açabildiğini yazıyor ve çiftlik koşullarında 10°C'yi aşan farklarda alıştırmanın iki saat ya da daha uzun sürmesini öneriyor. MSD Veterinary Manual balık taşıma ve elleçlemede genel kural olarak saatte 1°C'lik değişimi üst sınır sayıyor; bazı türler daha fazlasını, bazıları daha azını tolere eder. Evde bu farkın ne kadar olduğunu termometreyle ölçmeden bilmek mümkün değil; kış aylarında ve uzun yolculuktan sonra fark büyüyebilir.

1. Yüzdürme

2. Damla yöntemi

Yüzdürme yöntemi

Çoğu dayanıklı tür için yeterli olan klasik yöntem budur. OATA ve RSPCA'nın tariflerini birleştirince sıra şöyle:

1. Işıkları kapat. Poşeti dış ambalajından parlak ışığa maruz bırakmadan çıkar.
2. Poşeti yüzdür. Kapalı poşeti tank suyunun üzerinde bırak. OATA sıcaklığın eşitlenmesi için en az 10 dakika, RSPCA yarım saat öneriyor.
3. Azar azar tank suyu ekle. Poşeti açıp birkaç dakikada bir az miktarda tank suyu ekle. OATA bunun için 20 dakikaya kadar bir süre veriyor ve bazı hassas türlerin daha uzun karışım süresi isteyebileceğini belirtiyor.
4. Kepçeyle aktar. Balığı kepçeyle alıp tanka bırak, poşet suyunu lavaboya dök.
5. Işıkları kapalı tut. RSPCA ışıkların günün geri kalanında kapalı kalmasını, ertesi sabah açılıp balıkların kontrol edilmesini öneriyor.

Kepçeyi yalnızca akvaryum için kullanmak ve karantina tankı varsa ona ayrı kepçe ayırmak, hastalık taşımanın en kolay yollarından birini kapatır.

Damla yöntemi

OATA damla yöntemini iki durumda öneriyor: hassas türlerde ve balığın geldiği suyun kimyası tank suyundan belirgin biçimde farklıysa. Balık, poşet suyuyla birlikte temiz bir kaba alınır ve tank suyu ince bir hortumla damla damla bu kaba akıtılır. Kaptaki su, tank suyuna benzeyene kadar süreç devam eder; OATA bunun bir saatten birkaç saate kadar sürebildiğini, özellikle diskus gibi özel türlerde uzun sürdüğünü belirtiyor. Piyasada bu iş için hazır damla setleri de satılıyor.

Kimyasal farkın neye benzediğini tür kartları gösterir: kartlarda lepistes için pH 7,0–8,5, neon tetra için pH 4,0–7,5 aralığı yazıyor. Satıcının tankındaki su ile ev tankının pH ve sertliği arasında büyük fark varsa, damla yöntemi daha yumuşak bir geçiş sağlar. Yukarıda anlatılan amonyak riski burada da geçerli: kabı aşırı uzun süre bekletmek yerine, su değerleri yaklaşınca işi bitirmek gerekir.

Karantina tankı

MSD Veterinary Manual evcil balıklar için karantinayı güçlü biçimde öneriyor ve en az 30 günlük bir süre veriyor; gerekirse daha uzun. Karantinanın en çok işe yaradığı yer, dış parazitlerin ve dışkıda görülebilen bazı iç parazitlerin ana tanka taşınmadan fark edilmesi. MSD, bazı bakteri, virüs ve parazit gruplarının bu süre içinde bile belirti vermeyebileceğini de açıkça yazıyor; yani karantina her şeyi yakalamaz, ama yakaladıkları için yapmaya değer.

MSD'nin ev akvaristi için tarif ettiği karantina düzeni sade ve ucuz:

• Yaklaşık 10 galonluk (38 litre kadar) küçük bir tank.
• Sünger filtre, küçük bir hava motoru ve ısıtıcı.
• Karantina tankına özel kepçe ve sifon hortumu; bu ekipman ana tankta kullanılmaz.
• Yeni balık almadan önce sünger filtreyi bir süre hastalıksız, olgun bir tankta çalıştırmak. Böylece sünger nitrifikasyon bakterileriyle aşılanır ve karantina tankı "yeni tank" sorunları yaşamaz.
• Karantina bitince tank ve ekipman dezenfekte edilip kuru olarak kaldırılır.

MSD ayrıca karantinadaki balıkların diğer tüm işler bittikten sonra, günün sonunda elden geçirilmesini öneriyor. Koi için özel bir not da var: koi herpes virüsünün yerleşik sürülere taşınmaması için karantinanın en az 30 gün ve 24°C'de yapılması öneriliyor.

İlk günler ve ilk hafta

OATA yeni balıkların ilk hafta boyunca yakından izlenmesini, özellikle su kalitesine dikkat edilmesini istiyor. Bunun nedeni basit: her yeni balık filtrenin yükünü artırır ve OATA'nın deyişiyle filtre her seferinde küçük bir olgunlaşma daha geçirir. Bu haftada amonyak ve nitriti normalden sık ölçmek, sorun çıkarsa erken yakalamayı sağlar.

İzlenecek işaretler OATA'nın listesinden:

• Yüzeyde asılı durma, dipte hareketsiz yatma ya da düzensiz yüzme.
• Rengin normalden koyu ya da soluk olması.
• Saldırganlıkta artış ya da sürekli saklanma.
• Solungaç kapaklarının normalden hızlı ya da yavaş hareket etmesi.
• Beyaz benekler, pamuksu lekeler, yüzgeç ya da pul kaybı.

Bu belirtilerden biri görülürse ilk iş suyu test etmek, sonra gerekirse bir veteriner hekime ya da deneyimli bir akvariste danışmak.

Sık yapılan hatalar

• Poşeti açıp balığı suyuyla birlikte tanka boşaltmak. Yolculukta atık biriken su doğrudan tanka gider.
• Döngüsü bitmemiş tanka balık almak. Alıştırma, hazır olmayan suyu kurtaramaz.
• Bir seferde çok balık eklemek. Filtre yeni yüke yetişemez; grupları haftalara yaymak daha güvenli.
• Işıkları hemen açıp balığı izlemeye koyulmak. Yeni gelen balığa ilk gün karanlık ve sakinlik gerekir.
• Karantina ekipmanını ana tankta kullanmak. Ayrı kepçe ve sifon, karantinanın yarısıdır.

İlk tankını henüz kuruyorsan sıralamanın başı akvaryum kurulumu rehberinde; bir yolculuk planlıyorsan, tatilden önceki haftalarda tanka yeni balık eklememek de tatil rehberinin ilk kurallarından biri.